Na przełomie lipca i sierpnia zrealizowaliśmy projekt porządkowo-renowacyjny na dawnym polskim cmentarzu w Milatynie Nowym w obwodzie lwowskim. W działaniach uczestniczyli wolontariusze Stowarzyszenia Odra-Niemen z Wrocławia, naszego Oddziału Podkarpackiego oraz partnera lokalnego CPK Odra-Niemen Dniestr. W pracach renowacyjnych wspierali nas również doświadczeni kamieniarze Dariusz i Michał Dembińscy.
Najważniejszym rezultatem projektu było udrożnienie i uporządkowanie znacznej części bardzo mocno zarośniętej nekropolii. Przez dziesięciolecia drzewa, krzewy i samosiejki niemal całkowicie pochłonęły cmentarz, a do wielu nagrobków trudno było nawet dotrzeć. Usunęliśmy gęste zarośla, oczyściliśmy teren i utworzyliśmy dojścia do poszczególnych mogił.
Przeprowadziliśmy również prace renowacyjne przy 15 nagrobkach. Oczyściliśmy je z mchów, porostów i wieloletnich zabrudzeń, umyliśmy i zabezpieczyliśmy. Niektóre pomniki trzeba było dosłownie odkopać spod warstwy ziemi, a następnie ponownie spionizować. Odnaleźliśmy również fragmenty przewróconych i uszkodzonych krzyży, które zostały sklejone i ponownie zamontowane na swoich miejscach.
Bardzo ważnym elementem naszych działań była współpraca z lokalną społecznością. Miejscowi mieszkańcy udostępnili nam wodę, pożyczyli agregat, pomagali w usuwaniu wyciętych drzew i gałęzi, a także przynosili wolontariuszom przekąski. Dzięki temu projekt stał się nie tylko pracą nad zabytkową nekropolią, ale również okazją do spotkania i wspólnego działania wokół lokalnego dziedzictwa.
Zwieńczeniem prac była Msza święta polowa odprawiona na cmentarzu przez trzech polskich księży posługujących w okolicznych parafiach. Wspólnie pomodliliśmy się za osoby spoczywające na nekropolii i zapaliliśmy znicze przy odnowionych grobach.
Równolegle z pracami terenowymi prowadzimy badania nad historią tego miejsca i osób tutaj pochowanych. Cmentarz okazuje się niezwykle cennym świadectwem polskiej obecności w Milatynie, Rzepniowie, Kozłowie i innych miejscowościach dawnej parafii. Najstarsze dotychczas zidentyfikowane pochówki sięgają pierwszej połowy XIX wieku.
Wśród odnalezionych grobów znajdują się mogiły duchownych, ziemian, działaczy społecznych i osób związanych z polskimi dążeniami niepodległościowymi. Spoczywają tu m.in. ks. Justyn Ignacy Mielechowicz i ks. Piotr Rylski, związani z Powstaniem Styczniowym, Klemens Bobrowski, Feliks Polanowski, polityk i właściciel Kozłowa Tytus Kielanowski, a także przedstawiciele rodzin Hermanów, Komarnickich, Polanowskich, Kielanowskich czy Thulliów.
Historia tych rodzin prowadzi nas do Powstania Listopadowego i Styczniowego, polskiej konspiracji niepodległościowej, galicyjskiego samorządu, parlamentu w Wiedniu, ziemiańskich majątków oraz polskiego życia religijnego i społecznego XIX wieku.
Badania cały czas trwają. Poszukujemy dokumentów m.in. w Archiwum abpa Eugeniusza Baziaka w Krakowie, Ossolineum we Wrocławiu, AGAD oraz innych archiwach i zbiorach historycznych. Każda odczytana inskrypcja otwiera kolejną historię i pozwala odtworzyć fragment świata, którego materialnym świadectwem pozostał cmentarz w Milatynie Nowym.
Szczególnie cieszy nas fakt, że w wyniku prowadzonych działań zgłosiły się już do nas dwie rodziny, których przodkowie spoczywają na tej nekropolii. Oznacza to, że przywracamy nie tylko same nagrobki, ale również pamięć rodzinną i więź pomiędzy współczesnymi potomkami a miejscem pochówku ich przodków.
To jednak dopiero początek. Na cmentarzu pozostało jeszcze wiele nagrobków wymagających oczyszczenia, zabezpieczenia i renowacji, a część nekropolii nadal czeka na dokładniejsze rozpoznanie. Już przygotowujemy się do powrotu do Milatyna Nowego, aby kontynuować rozpoczęte prace i dalej odkrywać historię naszych Rodaków.
Zdjęcia Przed
Zdjęcia Po
Stowarzyszenie Odra-Niemen realizuje projekt „Wolontariat na cmentarzu w Milatynie Nowym”, którego celem jest uporządkowanie, dokumentacja oraz ochrona historycznego polskiego cmentarza w Milatynie Nowym na Ukrainie. W działaniach uczestniczą wolontariusze z Polski i Ukrainy.
Projekt realizowany jest w ramach programu „Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat. Edycja 2026”.
Dofinansowano ze środków Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”.
